Mẹ nghèo bán cả đàn lợn, gom được vỏn vẹn 20 triệu đồng rồi ôm hết lên thành phố thăm con gái vừa si/nh cháu đầu lòng. Bà chỉ mong ở lại vài tháng để đỡ đần con, chăm cháu cho con có thời gian nghỉ ngơi.
Nhìn mẹ mình lặng người ôm túi đồ, nước mắt chỉ chực trào ra, tôi không thể nhịn thêm được nữa. Tôi đứng bật dậy, nói đúng một câu khiến cả căn nhà chết lặng… Và cũng từ giây phút ấy, mẹ chồng tôi phải sống trong day d/ứt, ân hận suốt quãng đời còn lại.
Chiều hoàng hôn cuối tháng mười đổ bóng dài trên con đường làng lát bê tông, mang theo cái se lạnh của gió heo may. Bà Cúc, người đàn bà khắc khổ với đôi vai gầy guộc nhưng ánh mắt kiên nghị, siết chặt chiếc túi vải cũ kỹ trong tay, bên trong là số tiền hai mươi triệu đồng quý giá, mồ hôi nước mắt từ việc bán cả đàn lợn. Bà vượt gần trăm cây số để lên thành phố, nơi đứa con gái duy nhất của bà, Ánh, vừa sinh con đầu lòng. Lòng bà Cúc vừa mừng vừa xót xa, mong mỏi được tự tay chăm sóc cháu ngoại, đỡ đ:ần con gái những ngày ở cữ vất vả.
“Mẹ ơi, mẹ lên thật rồi,” Ánh thều thào, khuôn mặt t:ái x:anh nhưng ánh lên niềm hạnh phúc xen lẫn sự mệt mỏi sau cuộc vượt cạn, cô cố gượng dậy đón mẹ. Bà Cúc đặt chiếc túi tiền lên đầu giường, nắm lấy bàn tay gầy của con gái: “Con dại gì mà dậy, nằm xuống đi. Mẹ lên đây rồi, mọi chuyện cứ để mẹ lo. Số tiền này mẹ bán cả đàn lợn, con cầm lấy mà bồi dưỡng, mua sắm cho cháu.” Mặc dù căn phòng trọ thuê chật chội, nhưng hơi ấm tình mẫu t:ử lan tỏa, khiến bà Cúc cảm thấy mọi hy sinh đều xứng đáng.
Tiếng dép lê lệt xệt từ ngoài hành lang vang vào, kèm theo một giọng nói lạnh lùng, sắc như dao. Bà Thảo – mẹ chồng Ánh, người phụ nữ quyền thế trong ngôi nhà này – bước vào, ánh mắt liếc qua chiếc túi vải đơn sơ rồi dừng lại trên khuôn mặt bà Cúc với vẻ đánh giá từ trên xuống dưới. “Ồ, bà thông gia lên rồi đấy à? Tưởng việc đồng áng bận rộn lắm chứ, ai ngờ cũng có thời gian bỏ hết mà bò lên đây.” Bà Thảo nhấn mạnh từ “bò lên đây” một cách đầy á:c ý, môi nhếch lên thành một nụ cười khi:nh khỉ:nh.
Ánh nghe mẹ chồng nói vậy, tim đập thình thịch, cơn tức giận trào lên khiến vết m:ổ ở bụng như muốn rách ra. Cô chưa kịp lên tiếng thì bà Cúc đã nhẹ nhàng đỡ lời, giọng nói vẫn điềm đạm nhưng ẩn chứa sự tự trọng: “Dạ, tôi lo cho cháu với con Ánh nên phải thu xếp lên đây, tiện thể có chút ít gọi là quà mừng cho cháu.” Bà Cúc chỉ vào chiếc túi tiền, cố gắng giữ thái độ hòa nhã nhất có thể.
“Quà mừng à?” Bà Thảo cười khẩy, liếc nhìn chiếc túi cũ kỹ với một vẻ chán chường không che giấu. “Thôi, bà thông gia đừng khách sáo. Nhà này cũng không thiếu thốn gì, cái của hồi môn bà cho con Ánh cưới về đã thấy rõ tấm lòng rồi. Bây giờ mà bà lặn lội lên đây, liệu có phải là… đói quá phải bò lên đây xin ăn nhờ vả, tiện thể xem nhà tôi có gì để mang về không?” Lời nói mỉ:a m:ai, ca:y nghi:ệt của bà Thảo như một nh:át d:ao đâ:m thẳng vào lòng tự tôn của bà Cúc và Ánh.
Ánh không chịu đựng được nữa, cô bật khóc nức nở: “Mẹ! Sao mẹ lại nói với mẹ con như vậy? Mẹ con vất vả lắm mới có số tiền này!” Nước mắt cô chảy dài trên gò má hốc hác, không chỉ vì tủi thân cho mẹ mà còn vì sự bất lực của chính mình khi làm dâu trong căn nhà này.
“Con nít không được h:ỗn. Mẹ đang dạy dỗ người lớn,” Bà Thảo quát lên, rồi quay sang bà Cúc, ánh mắt lạnh như băng: “Bà thông gia này, tôi nói cho bà biết. Chăm sóc con dâu, cháu nội là trách nhiệm của nhà tôi. Bà về lo thân bà đi. Ở đây chật chội, mà nhà tôi cũng không có thói quen nuôi báo cô người dưng.” Mỗi lời bà Thảo thốt ra đều thấm đẫm sự khi:nh mi:ệt, cố ý dìm nén phẩm giá của bà Cúc xuống tận bùn đen.
Bà Cúc đứng thẳng người lên, ánh mắt không còn sự điềm đạm mà thay vào đó là một tia l:ử:a gi:ận d:ữ âm ỉ. Tay bà siết chặt lại, móng tay gần như bấm vào d:a th:ị:t. Sự mệt mỏi của chuyến đi, nỗi lo cho con gái và cháu ngoại, tất cả bị lời nói c:a:y đ:ộ:c của bà Thảo khuấy động thành một cơn bão cảm xúc. Bà không thể để con gái mình, người vừa sinh n:ở, phải chứng kiến mẹ mình bị s:ỉ nh:ụ:c đến vậy.
“Mẹ chồng, tôi hiểu ý bà,” bà Cúc nói, giọng nói trầm xuống, nặng trĩu. “Tôi không cần ai nuôi. Nhưng tôi lên đây vì tình thương, không phải vì cái danh phận ‘người dưng’ như bà nói. Cháu ngoại tôi mang dòng m:á:u của tôi, con gái tôi là ru:ột th:ịt của tôi. Tôi không có tiền bạc bằng nhà bà, nhưng tôi có lòng tự trọng.” Bà nhìn thẳng vào mắt bà Thảo, không hề né tránh.
Bà Thảo hơi giật mình trước sự ph:ản kh:áng bất ngờ và mạnh mẽ từ người phụ nữ nông thôn mà bà luôn c:o:i thư:ờ:ng, nhưng bà nhanh chóng lấy lại vẻ c:a:o ng:ạ:o: “Tự trọng mà phải cầm tiền bán lợn lên đây? Bà nghĩ số tiền đó là lớn lắm sao? Chăm con dâu à? Bà nhìn lại xem, bà có biết cách nuôi dạy con cái không mà đòi chăm cháu tôi?” Lời nói cuối cùng này không chỉ là s:ỉ nh:ụ:c bà Cúc mà còn ám chỉ thẳng vào cách nuôi dạy Ánh, khiến Ánh đau đớn t:ột cù:ng.
Đúng lúc đó, Hiếu – chồng Ánh và là con trai bà Thảo – đi làm về. Anh đứng khựng lại ở cửa, chứng kiến không khí căng thẳng đến ngh:ẹt th:ở giữa mẹ mình và mẹ vợ. Khuôn mặt anh lộ rõ vẻ mệt mỏi và bối rối, anh luôn là người đứng giữa hai chiến tuyến, chịu đựng sự gi:ằng x:é giữa bổn phận làm con và tình yêu thương dành cho vợ.
“Mẹ, sao mẹ lại nói như vậy? Mẹ Cúc có lòng tốt lên chăm sóc Ánh và cháu…” Hiếu lên tiếng, giọng nói yếu ớt như một cơn gió thoảng, không đủ sức làm dịu đi ngọn l:ử:a hừng hực.
Bà Thảo quay phắt sang con trai, ánh mắt s:ắ:c l:ẹ:m: “Mày im đi! Mày nghĩ tao không biết chăm sóc con dâu à? Hay mày nghĩ tiền của bà ta quan trọng hơn thể diện của cái nhà này? Vợ mày vừa đ:ẻ xong đã để mẹ đẻ lôi thôi lếch thếch lên đây, làm mất mặt tao!” Bà Thảo đẩy trách nhiệm và sự bực bội sang Ánh và Hiếu, khiến tình hình càng thêm tồi tệ.
Nhìn những giọt nước mắt nhẫn nhục của mẹ đẻ và thái độ trịch thượng của mẹ chồng, mọi giới hạn chịu đựng trong tôi hoàn toàn sụp đổ. Mặc kệ vết mổ đẻ còn đau nhói như dao cứa, tôi bấu chặt tay vào thành giường, dùng hết sức bình sinh đứng bật dậy.
Tôi nhìn thẳng vào mắt bà Thảo, gằn từng chữ khiến cả căn nhà đột ngột rơi vào im lặng đến rợn người:
“Mẹ bế cháu, chúng ta về quê; còn chiếc ghế chủ nhà cao quý này và đứa con trai bám váy mẹ, tôi trả lại nguyên vẹn cho bà đấy!”
Cuộc rời đi tuyệt tình giữa đêm mưa
Nói xong, tôi không màng đến sự ngơ ngác của Hiếu hay khuôn mặt tái mét vì sững sờ của mẹ chồng. Tôi ôm lấy đứa con chưa đầy tháng, một tay dắt mẹ đẻ bước thẳng ra cửa.
Hiếu cuống cuồng lao theo giữ tay tôi lại: “Ánh ơi, em điên rồi à? Con còn nhỏ thế này, em ra ngoài gió máy thì sao?”
Tôi quay lại, gạt phắt tay anh ta ra, ánh mắt lạnh lẽo chưa từng có:
“Gió máy ngoài trời không lạnh bằng lòng người trong căn nhà này.”
“Anh chọn làm một đứa con ngoan ngoãn nghe lời mẹ, thì cứ ở lại đây mà tận hưởng sự giàu sang của mẹ anh đi.”
Đêm đó, hai mẹ con tôi cùng đứa trẻ đỏ hỏn bắt taxi rời khỏi thành phố ngay trong đêm. Số tiền 20 triệu bán lợn của mẹ – số tiền từng bị bà Thảo khinh rẻ là “tiền xin ăn” – chính là số tiền cứu mạng, giúp mẹ con tôi trang trải những ngày tháng khó khăn nhất khi vừa về lại quê nhà.
Bản án lương tâm và sự cô độc tuổi xế chiều
Thấm thoát 5 năm trôi qua. Canh bạc cuộc đời thay đổi một cách chóng mặt khiến bà Thảo không bao giờ lường trước được.
Gia đình bà Thảo sa sút sau một vụ lừa đảo đầu tư thua lỗ. Hiếu vì u uất, chán nản nên dính vào rượu chè, công việc lụn bại. Nghiệt ngã hơn, trong một lần đi khám, bác sĩ thông báo Hiếu bị vô sinh thứ phát do biến chứng bệnh tật – điều đó đồng nghĩa với việc đứa con trai tôi mang đi năm xưa chính là đứa cháu nối dõi duy nhất của dòng họ nhà họ.
Lúc này, bà Thảo mới tỉnh ngộ. Sự kiêu ngạo ngày xưa biến thành nỗi hoảng sợ tột cùng. Bà lặn lội tìm về tận quê tôi để cầu xin sự tha thứ, mong được nhìn mặt cháu nội.
Sự hoán đổi vị trí cay đắng
Khi bà Thảo bước chân vào ngôi nhà khang trang ở quê của mẹ con tôi – ngôi nhà được xây nên từ sự nỗ lực tự lập của tôi và mảnh đất bấy lâu nay bỗng hóa đất vàng quy hoạch – bà không còn dáng vẻ của một phu nhân quyền quý ngày nào. Bà mặc bộ quần áo cũ, đứng khép nép ở cổng, nhìn đứa cháu nội kháu khỉnh đang chạy nhảy trong sân.
Mẹ tôi thấy bà thông gia cũ liền định bước ra đon đả mời vào, nhưng tôi đã ngăn mẹ lại. Tôi bước ra cửa, nhìn người đàn bà tóc đã bạc nửa đầu, bình thản buông một câu:
“Bà thông gia này, nhà tôi chật chội, nông thôn lôi thôi lếch thếch, cũng không có thói quen nuôi báo cô người dưng. Mời bà về cho.”
Bà Thảo khựng lại, mặt cắt không còn một giọt máu. Câu nói ngày xưa bà dùng để sỉ nhục mẹ tôi, nay quay ngược trở lại, găm thẳng vào lòng tự trọng của bà như một quả báo nhãn tiền. Bà quỳ sụp xuống cổng, khóc nức nở nghẹn ngào: “Ánh ơi, mẹ sai rồi… Cho mẹ gặp cháu một chút thôi…”
Tôi dứt khoát đóng cánh cổng lại, cắt đứt hoàn toàn tiếng khóc van xin phía sau.
Từ ngày đó cho đến tận cuối đời, bà Thảo phải sống trong sự dày vò, ân hận tột cùng. Căn nhà thành phố của bà vẫn rộng lớn, nhưng nó lạnh lẽo vô cùng khi đứa con trai thì nát rượu, còn đứa cháu nội duy nhất thì bà vĩnh viễn không bao giờ có tư cách được bế bồng. Đó chính là cái giá quá đắt cho sự khinh miệt và thói coi thường tình mẫu tử thiêng liêng.
